Deel 27: Gebitsverzorging van gezelschapsdieren

Regelmatig worden er honden en katten op de kliniek aangeboden met het probleem dat ze een onfrisse adem hebben en /of slecht eten en speekselen. Berucht hiervoor zijn de kleinere hondenrassen zoals bijvoorbeeld de Yorkshire terrier en het Malteser Leeuwtje. Ook (katten)rassen die speciaal gefokt worden met een korte snuit, bijvoorbeeld de Perzische kat hebben hier meer last van.

Recent heb ik dit wel erg extreem meegemaakt met de Yorkshire Terrier 'Jerry' van 8 jaar oud. De eigenaar kwam op het spreekuur met Jerry en met een op een steen gelijkend voorwerpje. "Kijk dokter, dit is uit zijn bekje gevallen vanochtend". Ik vertelde de eigenaar dat het een kies was die twee keer zijn eigen grootte was geworden door een enorme laag tandsteen dat zich op de kies gevormd had. De eigenaar was erg verbaasd en kon zich niet voorstellen dat er een kies in het brokstukje zat. Met een tandheelkundige tang heb ik toen de forse laag tandsteen van de (rotte) kies afgeknabbeld. En jawel, in het midden zat een kies met maar weinig wortel, deze was al deels vervallen en daardoor was de kies los gaan zitten en uiteindelijk uit de bek gevallen.

Een korte blik in de mond van Jerry zei al voldoende: het resterende gebit was er niet beter aan toe. Enorme brokken tandsteen hadden de gebitselementen bedolven en het tandvlees zag er rood en gezwollen uit. Geen twijfel over mogelijk: hier moet iets aan gedaan worden. "Kan Jerry nog wel goed eten", was mijn volgende vraag. Toen bleek dat Jerry al jarenlang blikvoer at, omdat hij dit de laatste jaren 'lekkerder' vond dan zijn droge brokjes. Dit blikvoer werkt echter het ontstaan van tandsteen in de hand en waarschijnlijk deed het kauwen op brokjes hem pijn en at hij daarom liever blikvoer ! De eigenaar stemde direct toe toen ik voorstelde onder narcose het tandsteen te verwijderen en eventuele loszittende en aangetaste gebitselementen te verwijderen.

De volgende ochtend werd Jerry gebracht. Het baasje kon maar moeilijk afscheid nemen en hoopte dat alles goed zou gaan. Er werd een afspraak gemaakt in de namiddag voor het ophalen van Jerry. Na een lichamelijk onderzoek (controle van ademhaling, pols, hart, longen, slijmvliezen en de lichaamstemperatuur) werd Jerry na een roesje in diepe slaap gebracht met gasnarcose. Toen kon pas een goede inspectie van de mondholte plaats vinden. Bij het verwijderen van het tandsteen bleek dat bijna alle gebitselementen flink los zaten. Zó los zelfs dat de kiezen en snijtanden met slechts lichte tractie te verwijderen waren. Terwijl normaal gesproken deze elementen erg vast zitten. Mensen die het meegemaakt hebben dat hun verstandskiezen verwijderd werden door een kaakchirurg, weten hoe vast !
Uiteindelijk zijn alle elementen behalve de hoektanden verwijderd ! Jerry kwam snel bij uit de narcose en voelde zich prima met antibiotica en pijnstillers. s'Middags was ook het baasje erg blij om een kwispelende Jerry te kunnen begroeten. Een dag later tijdens het routine-telefoontje van de assistente 'hoe gaat het met de patient de dag na narcose', bleek dat Jerry gewoon brokjes kon eten ! Welliswaar niet kauwen, maar wel pijnloos in zijn mond nemen en doorslikken. Ik had namelijk het blikvoer voor een aantal dagen ontraden. Dit gaat in de achtergebleven tandvleeswondjes zitten die ontstaan zijn door het verwijderen van alle loszittende elementen. Deze wonden gaan overigens erg snel dicht: tandvlees herstelt zeer snel. Met andere woorden: een blije Jerry én een blij baasje.

Om bovenstaande nu te voorkomen geef ik hieronder enige theoretische en praktische informatie omtrent tandverzorging (thuis) en tandsanering (door de dierenarts).

Wat is tandsteen en wat zijn de gevolgen?

Tandsteen is de benaming voor de bruine aanslag die we op het gebit van onze dieren kunnen aantreffen. Het bestaat uit resten voedsel , zouten uit het speeksel en afgestorven bacteriën. Dit probleem kan zich voordoen bij zowel honden als katten. Voor de eigenaar is het meest opvallende verschijnsel een onfrisse adem en een vies gebit. Tandsteen wordt gevormd op het glazuur van het gebit, vooral op de overgang van tand naar tandvlees. Het werkt zich als een wig onder het tandvlees. Bacteriën kunnen zich hierdoor onder het tandvlees nestelen. Het tandvlees raakt ontstoken en de wortels van tanden en kiezen komen bloot en daardoor los te liggen. Deze ontsteking veroorzaakt een onfrisse adem en soms kauwproblemen (als de grote scheurkiezen aangetast zijn).
Soms kunnen de bacteriën uit een ontstoken mond zelfs het lichaam binnen dringen en elders klachten geven, bijvoorbeeld in de tussenwervelschijven, nieren en hartkleppen.

Ernstige gevallen verraden zich door een onfrisse mondgeur. Het is echter beter de gebitsproblemen al in een eerder stadium te constateren. Op onze kliniek wordt het gebit dan ook bij elk bezoek gecontroleerd. U kunt dit ook zelf doen. Let hierbij vooral op de hoektanden en de grote scheurkiezen. Dit zijn de plaatsen waar het eerst tandsteen gevormd wordt.

Hoe wordt tandsteen aangepakt?

De enige manier van behandelen bestaat uit het verwijderen van het tandsteen (en eventuele loszittende gebitselementen). Bij onze huisdieren moet dit doorgaans onder narcose gebeuren, omdat ze het schoon maken van het hele gebit niet toelaten. Dit schoon maken geschiedt met behulp van tandheelkundige instrumenten en een specifiek trilapparaat. Als het gebit goed schoon is, wordt beoordeeld of er eventueel elementen getrokken moeten worden. Met speciale tandpasta wordt vervolgens het gebit gepolijst zodat een mooi glad tandoppervlak ontstaat. Indien het tandvlees ontstoken is, wordt meestal een antibioticumkuur meegegeven.

Hoe wordt tandsteen voorkómen ?

H et voorkómen van tandsteen bestaat uit een aantal onderdelen:

  • Hard voer. Zacht voer bevordert de vorming van tandsteen en hard voer gaat de vorming van tandsteen juist tegen. Er is ook een speciaal voer ( oa.T/D brokken van Hill's), waarmee de vorming van tandsteen nog beter voorkomen kan worden.
  • Tanden poetsen. Bij honden is dit meestal goed aan te leren, bij katten is dit veelal moeilijker. Poetsen met een borstel met een beetje tandpasta is en blijft een goede methode om het gebit te reinigen. Het beste is om er zo jong mogelijk mee te beginnen. Enerzijds omdat jonge dieren makkelijker leren en anderzijds omdat u een goede band met uw dier opbouwt door van jongs af aan de tanden van het huisdier te poetsen.

Om ervoor te zorgen dat de pup/ kitten het tanden poetsen niet vervelend vindt, is het verstandig hem hier op een leuke wijze aan te laten wennen. Doe in het begin bijvoorbeeld wat leverpastei op de tandenborstel . Laat hem er de eerste paar keer een beetje op kauwen en ga daarna lichte poetsbewegingen maken. Bouw in de tussentijd het aan zijn bekje kunnen komen heel rustig op. Begin met aaien en til voorzichtig eens een bovenlip op of haal heel rustig de kaken van elkaar. Doe dit niet te lang en beloon het dier uitbundig.

Kunt u eenmaal zonder problemen aan zijn tanden komen, doe dan wat dieren-tandpasta op uw vingers en smeer dit over zijn gebit. Daarna geeft u iets lekkers. Er zijn speciale tandenborstels voor dieren met zachte haren en een kleine kop. Gebruik liever geen tandpasta voor mensen; hierin zitten stoffen die de slokdarm- en maagwand kunnen irriteren (het is dieren namelijk niet aan te leren hun mond te spoelen!). Er zijn speciale smakelijke tandpasta voor honden en katten op de markt.

Zet de borstel half op het tandvlees en half op de tand (zie foto). Haal de borstel heen en weer zonder een echt schrobbende beweging te maken. De borstelharen nemen dan het vuil in de tandvleesspleet mee en maken dit schoon. Ga voorzichtig en reinigend van plekje naar plekje. De frequentie van poetsen is afhankelijk van het ras. Bij kleinere rassen liefst elke dag poetsen, bij grotere rassen is om de dag poetsen meestal voldoende. Dit komt doordat bij kleinere rassen net zoveel gebitselementen in de kaken aanwezig zijn als bij grote rassen. Deze staan dan vaak niet mooi op een rijtje achter elkaar, zodat een zekere natuurlijke reiniging van de gebitselementen ten opzichte van elkaar tijdens een kauwbeweging nauwelijks geschied.

De beste poetsmethode is in 3 stappen in te delen:

  • De buitenkant van de gebitselementen
  • De binnenkant van de voor- en hoektanden
  • De kauwvlakken van de grote bovenkiezen en daarna de onderkiezen.
  • De binnenkant van de onderkiezen poetsen is het moeilijkste gezien het kriebelende effect langs de tong, dit wordt vaak als vervelend ervaren.
    Sommige honden blijven de neiging houden om op de tandenborstel te kauwen. U kunt de tanden dan eventueel ook poetsen met een gaasje dat om de vinger wordt gewikkeld (zie foto 2).

Samengevat bezorgt tandsteen uw dier niet alleen een onfrisse adem, maar is gevaarlijk voor zijn/haar gezondheid. Als uw huisdier er al veel last van heeft, is het dus verstandig om dit deskundig te laten verwijderen. Maar het is altijd veel beter om de vorming van tandsteen te voorkomen.

Met vriendelijke groet,
Sabine Hoefsloot Dierenarts, Dierenkliniek Brouwhuis.

Previous page: Belevenissen | Next page: Deel 136: Punky: de kat met geluid uit zijn oor